Nöbetçi Eczaneler
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Biyoloji Anabilim Dalı’nda Hayri Bilir tarafından hazırlanan ve Dr. Öğr. Üyesi Nilüfer Çiriş Selçuk danışmanlığında yürütülen yüksek lisans tezinde, Bitlis ilinin odun dışı orman ürünleri (ODOÜ) kapsamlı şekilde ele alındı. Çalışmada, Bitlis yöresinde yetişen bitki ve mantar türleri tespit edilerek kullanım alanları belirlendi.
Araştırma kapsamında Bitlis’te 14 köyde, çoğunluğu çiftçilikle uğraşan yöre halkından 35 kişiyle birebir görüşmeler gerçekleştirildi. Yapılan incelemeler sonucunda 35 familyaya ait 102 bitki taksonu ile 3 mantar türü tespit edildi. Bu türler arasında 5 endemik bitki ile toplanması yasak ve koruma altında bulunan 3 türün yer aldığı belirlendi. Tespit edilen tüm örnekler herbaryum materyali haline getirildi.
Gıda ve Geleneksel Tedavi Ön Planda
Çalışmada, Bitlis’te odun dışı orman ürünlerinin en yaygın kullanım alanlarının başında gıda, doğal çay ve geleneksel tıbbi amaçların geldiği ortaya kondu. Bunun yanı sıra hayvan yemi, baharat, boya, sabun yapımı, eşya ve oyuncak üretimi gibi alanlarda da kullanımın devam ettiği belirlendi. Kullanım sıklığına göre en yaygın alanların yemek ve yiyecek, doğal çay ve geleneksel ilaç olduğu vurgulandı.
Araştırmada dikkat çeken bir diğer unsur ise bu ürünlere dair bilginin büyük ölçüde orta yaş ve üzeri bireylerde yoğunlaştığı oldu. Genç neslin odun dışı orman ürünlerine ilgisinin giderek azaldığı gözlemlenirken, bu durumun geleneksel bilginin kaybolma riski taşıdığına dikkat çekildi.
Bitlis Orman Varlığı ve Öne Çıkan Türler
Türkiye genelinde orman varlığının yaklaşık 23,2 milyon hektar olduğu, bunun yüzde 29,8’ine denk geldiği belirtilirken, Bitlis Orman İşletme Müdürlüğü’nün sorumluluk alanında 180 bin hektardan fazla ormanlık alan bulunduğu ifade edildi. Bitlis’te ticareti yapılan başlıca odun dışı orman ürünleri arasında yabani elma, çakal armudu, kuşburnu, kayısı, ısırgan otu ve kekik yer alıyor.
Araştırmada kekik, kuşburnu, alıç, salep, geven, yayla muzu, reyhan ve ceviz gibi türlerin yörede hem gıda hem de sağlık amaçlı yaygın şekilde kullanıldığı belirlendi. Özellikle kekik ve kuşburnunun çay, baharat ve geleneksel tedavi amaçlı kullanımının öne çıktığı vurgulandı.
Koruma ve Ekonomik Değer Vurgusu
Çalışmanın sonuç bölümünde, odun dışı orman ürünlerinin doğru şekilde toplanması, korunması ve kültüre alınmasının hem biyolojik çeşitliliğin korunması hem de kırsal kalkınma açısından büyük önem taşıdığına dikkat çekildi. Devlet desteği ve Orman Genel Müdürlüğü aracılığıyla bu türlerin kontrollü üretime dahil edilmesinin, yok olma tehdidi altındaki bitkilerin korunmasına katkı sağlayacağı ifade edildi.
Ayrıca odun dışı orman ürünlerinin ekonomik değerinin artırılmasıyla kırsal alanlarda yeni istihdam olanakları oluşturulabileceği, özellikle genç nüfusun bu alana yönlendirilmesinin bölge ekonomisine katkı sunacağı belirtildi. Çalışmada, Bitlis’in sahip olduğu zengin bitki çeşitliliğinin doğru planlama ve bilinçli kullanım ile hem geleneksel bilginin yaşatılmasına hem de ülke ekonomisine katkı sağlayabileceği vurgulandı.
