Nöbetçi Eczaneler
Bitlis Eren Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Acil Durum ve Afet Yönetimi Anabilim Dalı’nda hazırlanan yüksek lisans tezinde, bedensel engelli bireylerin deprem afeti karşısında geliştirdikleri baş etme stratejileri kapsamlı şekilde ele alındı. Doğan Akarslan tarafından hazırlanan ve danışmanlığını Dr. Öğr. Üyesi Mehmet Salih Ökten’in yaptığı çalışma, Bitlis ili özelinde dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu.
Araştırmada, bedensel engelli bireylerin hem fiziksel kısıtlılıklar hem de toplumsal dışlanmışlık nedeniyle deprem gibi ani ve yıkıcı afetlerde diğer bireylere kıyasla çok daha yüksek risk altında olduğu vurgulandı. Çalışma kapsamında, engelli bireylerin deprem öncesi, sırası ve sonrasında geliştirdikleri psikolojik, fiziksel ve sosyal baş etme stratejileri derinlemesine incelendi.
Tezin sonuçlarına göre, bedensel engelli bireylerin depremle baş etme sürecinde en çok duygusal ve dini baş etme yöntemlerine yöneldiği tespit edildi. Dua etme, sabır, tevekkül, olumlu düşünme ve sosyal ilişkiler yoluyla psikolojik rahatlama sağlanmaya çalışıldığı belirtilirken, bu yöntemlerin kısa vadede kaygıyı azalttığı ancak uzun vadeli afet hazırlığı açısından yetersiz kaldığı ifade edildi.
Problem odaklı baş etme stratejilerinin ise oldukça sınırlı olduğu ortaya konuldu. Ev içinde güvenli alan belirleme, yardım çağırma ve aile bireylerini yönlendirme gibi davranışların az sayıda katılımcı tarafından dile getirildiği belirtilirken, bunun temel nedenleri arasında erişilebilirlik sorunları, bilinç eksikliği ve afet eğitimlerine erişememe gösterildi. Araştırmada, birçok engelli bireyin deprem anında ne yapacağını bilemediği ve başkalarının yardımına bağımlı kaldığına dikkat çekildi.
Çalışmada sosyal destek faktörünün hayati öneme sahip olduğu da vurgulandı. Özellikle aile bireylerinin afet anındaki desteğinin engelli bireylerin hayatta kalmasında belirleyici rol oynadığı, buna karşın komşular, arkadaş çevresi ve resmi kurumların desteğinin yetersiz kaldığı tespit edildi. Afet sonrası süreçte kurumsal destek eksikliği nedeniyle birçok engelli bireyin yalnızlaştığı ve ikinci bir travma yaşadığı belirtildi.
Araştırma, Bitlis’te bedensel engelli bireylerin büyük bölümünün afet öncesi hazırlık planına sahip olmadığını da ortaya koydu. Toplanma alanlarının bilinmemesi, deprem çantası hazırlanmaması ve tatbikatlara katılımın düşük olması, deprem anındaki riskleri artıran faktörler arasında gösterildi. Afet sonrası barınma alanlarının ve sağlık hizmetlerinin engelli bireyler için yeterince erişilebilir olmadığı, özellikle geçici barınma alanlarında ciddi sorunlar yaşandığı ifade edildi.
Tezde yer alan öneriler bölümünde ise, engellilere yönelik erişilebilir afet eğitim politikalarının oluşturulması, tatbikatların engelli bireylere uygun hale getirilmesi ve afet yönetimi süreçlerine engelli bireylerin görüşlerinin dahil edilmesi gerektiği vurgulandı. Ayrıca barınma ve tahliye alanlarının evrensel tasarım ilkelerine göre planlanması, engelli odaklı kurtarma ekiplerinin oluşturulması ve psikososyal destek hizmetlerinin deprem hazırlık programlarıyla entegre edilmesi gerektiği belirtildi.
Çalışma, Bitlis özelinde bedensel engelli bireylerin depremle baş etme kapasitesinin yalnızca bireysel çabalarla değil, güçlü kurumsal destek ve toplum temelli afet yönetimi yaklaşımlarıyla artırılabileceğini ortaya koyarak, karar alıcılar için önemli bir yol haritası sundu.