Hizan Üzümleri bilimsel incelemeye alındı: aynı Üzüme farklı isimler verildiği ortaya çıktı

ÖZEL HABER / – Bitlis’in Hizan ilçesinde yetiştirilen mahalli üzüm çeşitleri, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı’nda hazırlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında bilimsel olarak incelendi. Araştırma, Dr. Semih Aykut tarafından hazırlanırken, çalışmanın danışmanlığını Dr. Öğretim Üyesi Adnan Doğan yaptı.

Tez çalışmasında, Hizan yöresine ait 63 yerel üzüm çeşidi ile 3 bilinen üzüm çeşidi karşılaştırmalı olarak ele alındı. Üzümlerin genetik yapıları, her üzüm çeşidine özgü bir tür “kimlik bilgisi” ortaya koyan modern analiz yöntemleriyle incelendi. Bu yöntem sayesinde, üzüm çeşitlerinin birbirleriyle ne kadar benzer ya da ne kadar farklı olduğu net bir şekilde belirlendi.

Araştırma sonuçları, Hizan’da yetiştirilen üzüm çeşitlerinin genetik açıdan oldukça zengin olduğunu ortaya koydu. Bazı üzüm çeşitlerinin birbirine çok yakın özellikler taşıdığı, bazılarının ise belirgin şekilde farklı olduğu tespit edildi. Bu durum, bölgedeki üzüm yetiştiriciliğinin çok eskiye dayandığını ve zaman içinde çeşitliliğin arttığını gösteriyor.

Çalışmanın en dikkat çekici bulgularından biri, aynı üzümün farklı isimlerle anıldığının ortaya konulması oldu. Yapılan incelemelerde, isimleri farklı olmasına rağmen genetik olarak aynı olan 8 üzüm çeşidi belirlendi. Siyah Kişmiş ile Kırmızı Üzüm, Tilka Piri ile Şaibi, Yediveren ile Hümeydi ve İlkeren (Siyah) ile Kolati üzümlerinin aslında aynı çeşit olduğu tespit edildi.

Buna karşılık, aynı isimle bilinen ancak genetik olarak birbirinden farklı üzüm çeşitlerine de rastlandı. Bu durum, yalnızca isimlere bakılarak üzüm çeşitlerini ayırt etmenin her zaman doğru sonuç vermediğini gösterdi.

Araştırmada ayrıca, Hizan’ın farklı köylerinden toplanan üzüm örneklerinin genetik olarak iç içe bir dağılım gösterdiği belirlendi. Uzmanlara göre bu tablo, geçmiş yıllarda üzüm fidanlarının köyler arasında taşınması ya da doğal yollarla yayılması sonucu oluşmuş olabilir.

Hazırlanan tez, Hizan ilçesinde yetiştirilen üzüm çeşitlerinin bilimsel olarak kayıt altına alınması açısından ilk olma özelliği taşıyor. Çalışmadan elde edilen verilerin, bölgedeki üzüm varlığının korunmasına, doğru adlandırılmasına ve bilimsel temelde geliştirilmesine önemli katkılar sunması bekleniyor. En kısa sürede bu üzüm çeşitleri ile ilgili tescil çalışmaları yapılması planlanıyor.